Haçiman, Japon mitolojisinde savaşçıların, okçuluğun ve ülkenin koruyucusu sayılan tanrıdır. Efsanevi imparator Ocin'in tanrılaşmış ruhu olarak tapınılır. Annesi imparatoriçe Cingu ve kimliği tartışmalı bir tanrıça olan Himegami ile birlikte üçlü bir öbek halinde anılır. Kendisine adanmış tapınakların sayısı bakımından İnari ile birlikte ülkenin en yaygın iki kamisinden biridir.
Şinto ile Budacılığın kaynaşmasının en erken ve en güçlü örneği de odur. Yüzyıllar boyunca hem kami hem Buda'nın koruyucusu olan bir bosatsu sayılmış, keşiş kılığında betimlenmiştir.
Adı ve Kimliği
Adı eski okunuşuyla Yahata'dır ve sekiz sancak ya da çok sancak anlamına gelir. Haçiman okunuşu, adın Budacı çevrelerde kazandığı biçimdir. Sancağın neyi andığı açık değildir. Kimi görüşler adı savaş bayraklarına, kimileri tanrıya sunulan bez şeritlere bağlar.
Tanrının kökü Kyuşu adasındaki Usa yöresine uzanır ve başlangıçta orada tapınılan yerel bir kami olduğu kabul edilir. Kojiki ve Nihon Şoki Haçiman'dan söz etmez, onu Ocin ile bir tutan anlatılar sonraki yüzyıllarda yazılmıştır. Ocin'in eski metinlerdeki adı Homudawake'dir. Haçiman tapınaklarında da çoğunlukla bu adla, Hondawake biçiminde anılır.
Yanındaki tanrıçanın kim olduğu kaynaktan kaynağa değişir. Kimi geleneklerde denizcilerin koruyucusu üç Munakata tanrıçası, kimilerinde Tamayoribime, kimilerinde Usa yöresinin kendi yerel tanrıçası sayılır.
Usa'daki Görünüşü
Tapınak kayıtlarına göre imparator Kinmei, Usa'da görülen tuhaf olayları araştırması için Oga no Higi adlı bir rahibi bölgeye gönderir. Higi bu olayların kutsal bir anlamı olduğuna inanır, üç yıl boyunca kimi yiyeceklerden uzak durup yalnızlık içinde dua eder. 571 yılında kutsal bir pınarın başında bambu yaprağının üzerinde üç yaşında bir çocuk belirir. Çocuk kendini Haçiman olarak tanıtır ve ülkenin koruyucusu olacağını bildirir.
Tanrı sonra bir şahine dönüşüp bir ırmak kıyısındaki çama konar. Kalabalıktan ve gürültüden rahatsız olunca yer değiştirir. 725 yılında Ogura dağının tepesine yerleşir ve bugünkü Usa tapınağı o noktada büyür. Usa, bütün Haçiman tapınaklarının başı olarak kalır.
Buda'nın Koruyucusu
Tanrının ünü Nara çağında başkente ulaşır. 749 yılında Todaici tapınağının büyük Buda heykeli dökülürken Usa'nın rahibesi başkente gelir ve Haçiman'ın bu işe yardım edeceğini bildiren buyruğunu iletir. 781 yılında saray ona büyük bodhisattva anlamındaki Daibosatsu unvanını verir.
769 yılında keşiş Dokyo tahtı ele geçirmeye yeltendiğinde saray görevlisi Wake no Kiyomaro Usa'ya gönderilir. Getirdiği buyruk tahtın yalnızca imparator soyundan birine geçebileceğini söyler ve girişim boşa çıkar. Bu olaydan sonra Haçiman imparator soyunun bekçisi sayılır.
Usa'da yaşayan bir gelenek de tanrının savaşla bağını yansıtır. 720 yılında Kyuşu'nun güneyindeki Hayato ayaklanması bastırılırken Haçiman'ın da savaştığına inanılır. Ardından ölenlerin ruhu için yakalanmış canlıların salıverildiği bir tören başlar ve bu tören bugün de tapınağın güz bayramıdır.
Savaşçıların Tanrısı
860 yılında keşiş Gyokyo, Usa'dan aldığı buyrukla tanrıyı başkent Kyoto'nun yakınındaki İwaşimizu tepesine çağırıp orada bir tapınak kurar. Bu tapınak sarayın en saygın tapınakları arasına girer. Minamoto boyu Haçiman'ı soyunun koruyucusu edinir. Boyun ünlü savaşçısı Yoşiie, yetişkinlik törenini İwaşimizu'da yapar ve Haçiman'ın ilk oğlu anlamına gelen bir lakapla anılır. Yoritomo ilk şogunluğu Kamakura'da kurunca Tsurugaoka Haçiman tapınağı yeni yönetimin merkezi olur. Haçiman böylece bütün savaşçı sınıfının tanrısına dönüşür.
Habercisi güvercindir. Tapınakların yazıtlarında adın ilk yazı işareti çoğu zaman karşılıklı iki güvercinle çizilir. 1868'de Şinto ile Budacılık resmen ayrılınca bosatsu unvanı kaldırılır ve keşiş kılığındaki betimleri tapınaklardan çıkarılır.
Savaşan orduyu kollayan tanrı başka mitolojilerde de vardır. Türk anlatısında yiğitlere zafer bağışlayan Kızagan, Nors anlatısında savaşın ve yeminin tanrısı Tir bu alanı doldurur. Haçiman'ı bunlardan ayıran, savaşın yanında öldürmenin kefaretini de üstlenmesidir. Aynı tanrı hem orduyu korur hem de savaşta ölenlerin yükünü hafifletmek için canlıların salıverilmesini buyurur.