Savaşın, yiğitliğin ve zaferin tanrısıdır. Kayra Han'ın oğullarından biri, Ülgen ile Mergen'in kardeşidir. Gökyüzü tanrıları arasında sayılır; kardeşi Ülgen yaratma ve düzen işini üstlenirken Kızagan güç, cesaret ve çarpışma alanının tanrısı olarak anılır.
Adının, kızmak, kızışmak, hararetlenmek anlamlarını taşıyan kökle ilişkilendirildiği belirtilir. Bu köken, hem savaşın kızgınlığını hem de tanrıyla birlikte anılan kızıl rengi açıklar. Kızığan biçiminde de yazılır.
Görünüşü
Kızıl bir aygıra binmiş, elinde kargısıyla gökten inen güçlü bir savaşçı olarak betimlenir. Kızıl renk onun başlıca simgesidir. Göğün üst katlarında oturduğu, savaş sırasında yeryüzüne indiği anlatılır.
Bindiği atın olağanüstü niteliği, Türk anlatılarındaki Tulpar tasavvuruyla aynı çevreye aittir; atlı savaşçı kültüründe tanrı da kahraman gibi atıyla birlikte düşünülür.
Savaştaki Rolü
Savaşa giren yiğitlere güç verdiğine, orduların önünde görünmeden ilerlediğine ve zaferi bağışladığına inanılır. Yardımı yalnızca kuvvete değil, savaşan kişinin cesaretine ve doğruluğuna bağlıdır; korkak ya da haksız olanı desteklemediği söylenir.
Bu yönüyle hükümdarın ve ordunun kutuyla, yani göğün verdiği yetkiyle kurduğu ilişkinin bir parçasıdır. Tengri inancında zafer, üstünlükle değil gökten gelen onayla açıklanır; Kızagan bu onayın savaş alanındaki karşılığıdır.
Benzer Figürler
Savaş tanrısı olması bakımından Yunan mitolojisindeki Ares ve Roma mitolojisindeki Mars ile karşılaştırılır. Ancak Kızagan, o figürlerdeki gibi savaşın yıkıcılığını değil, yiğitliği ve zaferi öne çıkarır; anlatılarda kendisine atfedilen olumsuz bir nitelik yoktur.