Titan kuşağından bir tanrıdır; adı önceden düşünen anlamına gelir. Kardeşi Epimeteus ile birlikte canlıların yaratılışında görev almış, insanlığın koruyucusu olmuştur. Titanlar savaşında kendi soyunun değil Zeus'un yanında yer aldığı için başlangıçta Olimpos'un dostu sayılırdı; ancak insanları kayırması onu tanrıların en ünlü asisi yaptı.
Canlılara yetenek dağıtma işini üstlenen Epimeteus, elindeki bütün nitelikleri hayvanlara verdi ve sıra insana geldiğinde geriye hiçbir şey kalmadı. Çıplak, savunmasız kalan insan için araya giren Prometeus oldu.
Ateşin Çalınması
Prometeus, insanları diğer canlılardan üstün kılmak istedi ve onlara ateşi verdi. Bu eylem, insanlığın teknoloji, sanat ve medeniyet geliştirmesine olanak sağladı. Ancak, ateşi tanrılardan çalması Zeus'u kızdırdı.
Bundan önce de tanrılarla insanlar arasındaki kurban payını insanlar lehine bölüştürmüş, Zeus'a etin yağa sarılı kemiklerini seçtirmişti. Ateş hırsızlığı, bu aldatmacanın üzerine gelen ikinci ve bağışlanmayan suç oldu.
Cezası
Prometeus'un insanlara ateşi vermesi Zeus tarafından ağır bir şekilde cezalandırıldı. Prometeus, bir kayaya zincirlendi ve her gün bir kartal karaciğerini yemeye geldi. Prometeus'un karaciğeri her gece yeniden büyüyordu, bu da cezanın sürekli olmasını sağlıyordu. Bu işkence Herakles tarafından Prometeus kurtarılana kadar devam etti.
Titanın elinde bir koz vardı: Zeus'un tahtını kaybetmesine yol açacak evliliği bilmesine rağmen kehaneti söylemedi. Sonunda bu bilgiyi paylaşması karşılığında bağışlandı ve zincirlerinden kurtuldu.
Pandora
Zeus, insanlığı ateşin bedeliyle cezalandırmak için ilk kadını yarattırdı. Her tanrının bir armağan verdiği Pandora, yanında açılmaması gereken bir kapla birlikte yeryüzüne gönderildi. Prometeus kardeşini Olimpos'tan gelecek hiçbir armağanı kabul etmemesi için uyarmıştı, fakat Epimeteus uyarıyı dinlemedi. Kap açıldığında hastalıklar ve dertler dünyaya yayıldı; içeride yalnızca umut kaldı.
İnsanlığın Sürmesi
Zeus bozulan insan kuşağını tufanla yok etmeye karar verdiğinde de araya giren Prometeus oldu. Oğlu Deukalion'a bir sandık yapmasını öğütledi; sular çekildiğinde karaya çıkan bu çift, arkalarına attıkları taşlardan yeni insanlığı meydana getirdi. Bazı anlatılarda ilk insanı çamurdan yoğuran da bizzat Prometeus'tur.