Tahılın, tarımın ve toprağın bereketinin tanrıçasıdır. Satürn ile Ops'un kızı, Jüpiter, Neptün, Plüton, Juno ve Vesta'nın kardeşidir. Yunan mitolojisindeki Demeter ile özdeşleştirilir.
Adı, tahıl ürünlerini karşılayan sözcüğün kökenidir; birçok dilde tahıl ve kahvaltılık ürünler için kullanılan kelimeler ondan gelir. Yalnızca ekinin bitmesiyle değil, hasadın saklanması ve halkın doyurulmasıyla da ilgilidir.
Halkın Tanrıçası
Roma'da Ceres'in tapımı belirgin biçimde siyasidir. Aventinus tepesindeki tapınağı, soylulara karşı hak arayan halk kesiminin merkeziydi; halkın seçtiği görevliler burada çalışır, kararlar burada saklanırdı. Tahıl dağıtımının denetimi de bu tapınakla ilişkilendirilmişti.
Halkın temsilcilerinin dokunulmazlığını çiğneyen kişinin malının Ceres'e devredilmesi yasayla düzenlenmişti. Böylece tanrıça, ekmeğin yanı sıra halkın hukukunun da koruyucusu sayılırdı.
Tapınakta yalnız değil, bağın ve bereketin iki tanrısıyla birlikte anılırdı; bu üçlü, soylu sınıfın Capitolium'daki üçlüsünün halk tarafındaki karşılığı olarak görülür.
Törenleri
Nisan ortasında yedi gün süren bir bayramla anılırdı. Bayramın son gününde düzenlenen yarışlarda, kuyruklarına yanan meşaleler bağlanmış tilkiler arenaya salınırdı; bu uygulamanın kökeni antik çağda bile tam olarak bilinmiyordu ve sonradan uydurulmuş açıklamalarla anlatılırdı.
Ekim mevsiminde toprak tanrıçasıyla birlikte anıldığı bir başka tören daha vardı. Ayrıca yalnızca kadınların katıldığı, günlerce süren perhiz ve arınmayla geçen yıllık bir tören yapılırdı; bu tören Roma'ya güney İtalya'daki Yunan kentlerinden gelmiştir.
Tarımın her aşaması için ayrı bir yardımcı tanrı adı anılarak dua edilirdi: nadasa bırakan, ikinci kez süren, tohumu atan, çapalayan, biçen, harmanlayan ve ambara koyan için ayrı adlar sayılırdı. Bu ayrıntılı sıralama, Roma dininin işi adım adım kutsallaştıran yapısını gösterir.
Proserpina'nın Kaçırılması
Kızı Proserpina'yı yeraltının hükümdarı Plüton alıp götürdüğünde, Ceres kızını aramak için yeryüzünü dolaştı. Yasını tutarken toprağın bereketini geri çekti; ekinler kurudu, kıtlık başladı.
Araya giren Jüpiter bir uzlaşma sağladı. Proserpina yeraltında nar tanesi yediği için oraya bağlanmıştı; yılın bir bölümünü orada, kalanını annesinin yanında geçirecekti. Mevsimlerin değişmesi bu anlaşmayla açıklanır: kızı yanındayken toprak ürün verir, ondan ayrıldığında kurur.
Gündelik Yaşamda
Evlilik ve cenaze törenlerinde de adı geçerdi; ölünün ardından ona bir dişi domuz kurban edilmeden toprağın arınmış sayılmaması bunun örneğidir. Kendisine hizmet eden ayrı bir rahibi bulunurdu.
Tasvirlerde başında başak tacı, elinde buğday demeti ya da meşale ile betimlenir. Meşale, kızını ararken geceleri yaktığı ateşe bağlanır.